Wat is de AI Act?
De AI Act is een nieuwe Europese wet die regels stelt aan het gebruik van kunstmatige intelligentie. Het doel is om AI veilig, transparant en mensgericht te maken. De wet geldt voor alle landen binnen de EU, dus ook voor Nederland. Bedrijven die AI maken of gebruiken moeten zich aan deze regels houden. De AI Act is op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt gefaseerd ingevoerd.
Waarom is deze wet nodig?
AI wordt steeds belangrijker in ons dagelijks leven, van medische hulpmiddelen en zelfrijdende auto’s tot chatbots en sollicitatiesystemen. Maar AI brengt ook risico’s met zich mee, zoals discriminatie, manipulatie of gebrek aan transparantie. De AI Act wil deze risico’s beperken zonder innovatie in de weg te staan.
Hoe werkt het?
De AI Act deelt AI-systemen in op basis van risico:
Verboden AI: AI-toepassingen die mensen manipuleren of discrimineren zijn verboden. Denk aan sociale scores, emotieherkenning op werk of realtime gezichtsherkenning in de openbare ruimte.
Hoog-risico AI: AI die impact heeft op gezondheid, veiligheid of rechten van mensen. Bijvoorbeeld bij sollicitaties, kredietaanvragen of medische diagnoses. Deze AI moet aan strenge eisen voldoen, zoals transparantie, menselijk toezicht en goede data.
Beperkt risico: Zoals chatbots of AI die content genereert. Er gelden transparantieverplichtingen: gebruikers moeten weten dat ze met AI te maken hebben.
Laag risico: Zoals AI voor routeplanning. Hier gelden geen extra regels.
Daarnaast zijn er aparte regels voor grote, generieke AI-modellen zoals ChatGPT. Die moeten transparanter zijn over hun werking en data.
Wanneer gaat dit gelden?
Vanaf februari 2025: Verboden AI mag niet meer gebruikt worden.
Vanaf augustus 2025: Regels voor generieke AI-modellen gaan gelden.
Vanaf augustus 2026: Hoog-risico AI moet aan de regels voldoen.
Wat betekent dit voor ondernemers in Nederland?
Voor Nederlandse bedrijven zijn de gevolgen afhankelijk van hoe zij AI inzetten:
Ontwikkelt u AI? Dan moet u aantonen dat uw systeem veilig is, vooral als het om hoog-risico toepassingen gaat. U moet bijvoorbeeld een risicobeoordeling doen, uw data documenteren en zorgen voor menselijke controle.
Gebruikt u AI van een ander bedrijf? Dan moet u nagaan of die AI aan de regels voldoet en deze verantwoord toepassen. Bijvoorbeeld een HR-tool die sollicitanten selecteert: dat mag alleen als het systeem is goedgekeurd volgens de AI Act.
Gebruikt u een chatbot of AI-gegenereerde content? Dan moet u transparant zijn tegenover uw gebruikers.
Voor veel mkb-bedrijven blijft de impact beperkt, zeker als ze alleen laag-risico AI gebruiken. Maar wie met AI werkt in sectoren als zorg, finance of overheid zal zich goed moeten voorbereiden.
Wat zijn de gevolgen voor burgers?
Meer bescherming: Schadelijke AI-systemen worden verboden. Burgers worden beter beschermd tegen manipulatie en discriminatie.
Meer transparantie: U weet wanneer AI wordt gebruikt, bijvoorbeeld bij een chatbot of bij het maken van een beslissing over uw zorg of werk.
Meer vertrouwen: AI-systemen moeten veilig zijn en duidelijk worden gecontroleerd. Dat geeft rust en zekerheid.
Wat zijn de boetes?
Verboden AI gebruiken: tot €35 miljoen of 7% van de jaaromzet.
Andere overtredingen: tot €15 miljoen of 3% van de omzet.
Wat kunt u nu al doen?
Breng in kaart welke AI u gebruikt.
Bepaal de risicoklasse.
Documenteer data en processen.
Train personeel in verantwoord gebruik van AI.
Zorg voor transparantie richting klanten.
De Rijksoverheid en brancheorganisaties bieden hulp. Er zijn gidsen, checklists en zelfs proeftuinen (sandboxes) om veilig te oefenen met AI binnen de regels.
Samenvatting
De AI Act verandert het speelveld voor kunstmatige intelligentie. Voor ondernemers is het belangrijk nu te inventariseren hoe zij AI gebruiken en zich voor te bereiden op de nieuwe regels. Voor burgers biedt de wet bescherming, transparantie en vertrouwen. Nederland loopt hiermee voorop in het verantwoord gebruik van AI in Europa.